Mܩi Hai Chi Phi

Y-s-ra-n

 

 

Y-s-ra-n c ngha l vt ln vi c Cha Tri, y l tn do Ngi ǥt cho Gia-cp qua mt bin c l lng. Y-s-ra-n cng l tn ca x min bc Palestine trong thi Cu Чc, khi nܧc Do Thi b chia i. Y-s-ra-n cn ܮc dng Nj ch tuyn dn ca Cha do hu t ca Gia-cp lp nn. V th cuc ǩi ca Gia-cp v lch s dn tc Do Thi dnh lin vi nhau nh hnh vi bng.

Dn Y-s-ra-n rt hnh din v ngun gc ca mnh v ܮc c Cha Tri chn t trong th gian Nj th phܮng Ngi. H gi tt c cc dn tc khc, khng c chung t ph Gia-cp, l dn ngoi, k c hu t ca ngܩi anh song sanh vi Gia-cp l -sau, mc du nhng ngܩi ny c cng ting ni, phong tc, tp qun... nh h.

Bi ny ch ni v cc t ph trc tip ca 12 chi phi thnh lp x Do Thi. Kinh Thnh thܩng khng NJ cp ljn con gi trong gia nh, tr trܩng hp ǥt bit. Th d nh Gia-cp c 12 ngܩi con trai, iu ny khng c ngha l ng khng c con gi. Mt iu na l mc du lc ny cha c mܩi iu rn, nhng nhng ai phm lut NJu b nghim tr.

 

 

I. Hu t ca A-am:

Khi to lp v tr, c Cha Tri dng li phn Nj dng nn mun vt, duy ch c loi ngܩi, Ngi t tay lm nn ging nh hnh Ngi, h sinh kh vo v nh ngܩi tr thnh mt loi sanh linh (c linh hn). c Cha Tri ǥt A-am v -va cai qun vܩn a ng -en. Nhng A-am v -va phm ti, ng b b ui ra khi vܩn, v t loi ngܩi phi lm vic vt v Nj sinh sng.

Sau khi -va b rn cm d, c Cha Tri phn cng rn rng: V my lm iu nh vy, my s b ra s trong vng cc loi sc vt, cc loi th ng, my s b bng bng v n bi t trn c ǩi. Ta s lm cho my cng ngܩi n, dng di my cng dng di ngܩi n nghch th nhau. Ngܩi s giy p u my, cn my s cn gt chn ngܩi (Sng th k 3:14-15). Ngay t bui ban u, sau khi loi ngܩi phm ti, c Cha Tri c chng trnh cu ri: Nh chng ta bit, Kinh Thnh thܩng khng NJ cp ljn ngܩi n hoc dng di ngܩi n v th dng di ngܩi n y ch v li ha ban cho Cha Cu Th Jsus, t dng di ngܩi n l b Ma-ri. ng Gi-sp, chng b, ch l cha nui v c Cha Jsus ܮc dng thai bi Thnh Linh, khng bi kh huyt loi ngܩi.

A-am v -va sanh Ca-in v A-bn. Ca-in v ghanh ght git em mnh. Sau St ra ǩi. A-am cn sng thm 800 nm, sanh con trai v con gi, ng hܪng th ܮc 930 tui.

St sanh -nt, v cc con trai con gi khc. -nt sanh K-nan. K-nan sanh Ma-ha-la-le. Ma-ha-la-le sanh Gi-rt. Gi-rt sanh H-nc. H-nc[1] sanh M-tu-s-la, M-tu-s-la[2] sanh L-mc. L-mc sanh N-. Trong ǩi N-, loi ngܩi phm ti nhiu ljn ǰi c Cha Tri dng cn lt ln tiu dit tt c ngoi tr gia nh ng gm 8 ngܩi: N-, v cng 3 con trai l Sem, Cham, Gia-pht v 3 nng du.

 

II. Hu t ca N-:

Sau khi N- ܮc 500 tui, cc con ng l Sem, Cham v Gia-pht ra ǩi. Ba ngܩi ny l t ph ca tt c cc dn tc trn th gii ngy nay. Sau nܧc lt, N- cn sng thm 355 nm, ng hܪng th ܮc 950 tui. Khon 114 nm sau cn i hng thy, dn s lc c Ƕ 30.000 ngܩi v N- hy cn sng. Loi ngܩi t ljn trnh Ƕ k thut cao, h hp li xy mt ci thp cht cao ljn tn tri Si-n-a Nj lm rng danh h. Mu nh ny do Nim-rt, con ca Cc, chu ca Cham cm u. V s kiu ngo ny, c Cha Tri pht loi ngܩi, lm ln xn ting ni v tn lc h khp mt t, v vy ngܩi ta gi l thp Ba-bn[3] (Sng th k 11:1-9). Ni y hy cn di tch mt ci nn, v sau thnh Ba-by-ln cng do Nim-rt dng ln ti y, trong thnh c mt ci thp gi l Bn.

1. Sem l t ph ca dn Do Thi, dn -rp, dn A-si-ri, dn A-ram v dn Ph-ni-xi. Sem sanh -lam, A-su-r, A-bc-st, Lt v A-ram. Con trai ca A-ram l U-x, Hu-l, Gh-te v Mch. Cn A-bc-st sanh S-lch. S-lch sanh H-be. H-be sanh ܮc hai trai l B-lc v Gic-tan. Gic-tan c 13 ngܩi con. B-lc sanh R-hu. R-hu sanh S-rc. S-rc sanh Na-c. Na-c sanh Tha-r. Tha-r sanh p-ram (p-ra-ham), Na-c v Ha-ran. Ha-ran sanh Lt, Dch-ca v Minh-ca. Na-c, con Tha-r, cܧi chu mnh l Minh-ca.

2.     Cham l t ph ca dn -thi--pi, dn -dp-t, dn Ca-na-an, dn Phi-li-tin, dn Ba-by-ln, nhng dn tc Phi Chu khc v ngܩi ng (nhiu hc gi cho rng ngܩi ng thuc dng Gia-pht).

3.     Gia-pht l t ph ca dn M-i, dn Hy Lp, dn Chp-r, dn u Chu v dn Bc (nhiu hc gi cho rng ngܩi ng thuc dng di Gia-pht).

V Cham phm ti nn N- chc phܧc cho Sem v Gia-pht nhng ra s Ca-na-an, con ca Cham: ng ngi khen Gi-h-va, l c Cha Tri ca Sem thay; Ca-na-an phi lm ti cho h! Cu xin c Cha Tri m rng t cho Gia-pht, cho ngܩi ni tri ca Sem; cn Ca-na-an phi lm ti ca h (Sng th k 9:26). Li ny ܮc ng nghim khi tuyn dn Y-s-ra-n, thuc dng di ca Sem, tin vo chim t ha Ca-na-an. H bt dn bn x, thuc dng di ca Cham, lm n l.

 

III. Hu t ca p-ra-ham:

Khi N- qua ǩi th p-ram, con ca Tha-r cn sng U-r, thuc x Canh- (nܧc Iraq ngy nay). p-ram theo cha qua x Ca-na-an, dn theo chu l Lt, con ca Ha-ran. Nhng khi ljn Cha-ran th h nh c v Tha-r qua ǩi. p-ram ܮc c Cha Tri ku gi, Ngi ǰi tn ng li l p-ra-ham, c ngha l cha ca nhiu dn tc. Ngi ha ban cho dng di ng nhiu nh sao trn tri, nh ct b bin. Nhng Sa-ra, v ng, tui cao m khng c con, nn b em nng hu -dp-t ca b ljn cng p-ra-ham, ngܩi ly nng hu A-ga v sanh ch-ma-n. A-ga v sau cܧi cho con mnh mt ngܩi v qu cng x -dp-t. Con trܪng nam ca ch-ma-n l N-ba-git; k l K-a, t-b-n, Mi-b-sam, Mch-ma, u-ma, Ma-sa, Ha-a, Th-ma, Gi-thu, Na-phch, v Kt-ma.

c Cha Tri mt ln na lp giao ܧc cng p-ra-ham, mi ngܩi nam trong gia nh NJu phi chu php ct b k c ch-ma-n v cc ti t ngoi bang, Ngi ǰi tn Sa-rai, v ng, thnh Sa-ra. B th thai sanh Y-sc, khi y b khon 90 tui, cn p-ra-ham ܮc 100, v ch-ma-n ܮc 14 tui. Y-sc c ngha l cܩi, v Sa-ra ni rng: c Cha Tri lm cho ti mt vic vui cܩi; ht thy ai hay ܮc cng s vui cܩi v s ca ti Sng th k 21:6, ng v s sanh n trong lc b cao tui. Y-sc c hai ngܩi con sanh i l -sau v Gia-cp.

Sau khi Sa-ra qua ǩi, p-ra-ham cܧi K-tu-ra v sanh Xim-ram, Gic-chan, M-an, Ma-i-an, Dch-bc v Su-ch. Gic-chan sanh S-ba v -an; con chu ca -an l h A-chu-rim, h L-tu-chim v h L-um-mim. Con trai ca Ma-i-an l -pha, -phe, Ha-nc, A-bi-a v n-a.

 

IV. Gia-cp.

Gia-cp c ngha l nm gt hoc chim ch. ng v -sau l con sanh i ca Y-sc v R-be-ca. Trong lc c mang, c Cha Tri phn cng R-be-ca rng: Hai nܧc hin trong bng ngi, v hai th dn s do lng ngi m sanh ra. Dn ny mnh hn dn kia, v a ln phi phc a nh. (Sng th k 25:23).

Nh chng ta bit Y-sc thng -sau hn v -sau thܩng giong rui ni ng rung, thch sn bn mang v nhng th rng cho cha. Cn Gia-cp l ngܩi hin ha, thch lm vic nh v chn chin v th ܮc m thng yu.

Theo tc l by gi th Y-sc, trܧc khi qua ǩi, chc phܧc cho con u lng. Nhng v -sau khinh quyn trܪng nam v Nj ng nghim li Cha, R-be-ca tro Gia-cp vo, nn quyn trܪng nam chuyn sang Gia-cp, ng ܮc Y-sc chc phܧc nh sau:

Ny, mi hng ca con ta khc no mi hng ca cnh ng m c Gi-h-va ban phܧc cho. Cu xin c Cha Tri cho con sng mc trn tri xung, ܮc mu m ca t, v d dt la m cng rܮu. Mun dn phi phc con, cc nܧc phi qu ly trܧc mt con! Hy ܮc quyn ch cc anh em, cc con trai ca m con phi qu ly trܧc mt con! Ai ra s con s b ra s li, ai cu phܧc cho con, s ܮc ban phܧc li!

-sau cܧi bn ngܩi v dn Ca-na-an: A-a ngܩi H-tt, Giu-ch ngܩi H-tt, -h-li-ba-ma, ngܩi H-vt, Bch-mt l con gi ca ch-ma-n, em N-ba-git. S chn la ny lm cho cha m ng au lng. Trong khi , Gia-cp vng li Y-sc v R-be-ca ljn cu mnh l La-ban Nj xin cܧi v.

Cuc ǩi ca Gia-cp rt ln n. ng b cu ng l La-ban la lc tro tr. Chng ta thܩng xem La-ban l ngܩi khng tt v la gt Gia-cp. Nhng vo thi , theo phong tc, phi g ch trܧc ri mi ti em. Mt l do khc na l nhng ngܩi khng c con trai nh La-ban[4] thܩng ngh ljn ngܩi ni dng bng cch c con nui v g con cho ngܩi . Ngܩi con nui phi lm vic cho gia nh nh trܩng hp ca Gia-cp, v nu sau ny c con trai, th ngܩi con nui s khng ܮc phn gia ti. C l lc u La-ban mun Gia-cp lm con nui ca mnh, nhng v sau, khi c con trai, cc con ng bt u d ngh, v ng cng thay ǰi nh. Sau 20 nm phc dch cho cu mnh, Gia-cp vng li c Cha Tri tr v qu c.

Qua nhiu thng trm, trong tui gi nua, Gia-cp din t ǩi mnh cng Pha-ra-n rng: ti sng cuc ǩi phiu lu... cc nm ca ǩi ti ly lm ngn ngi v li nhc nhn, chng bng nhng nm bnh sanh ca t ph ti... (Sng th k 47:9). Cc bin c t vic -sau tm cch git ng, s vt ln vi thin s v b nh trt xng i, vic La-ban l cha v i x vi ng khng ngay thng, vic con gi b lm nhc, s hung d ca Si-m-n v L-vi, vic Ra-chn qua ǩi, vic Gi-sp ngܩi con thng yu nht ca ng b mt tch, vic Si-m-n b bt, Bn-gia-min b em qua -dp-t v Ru-bn phm ti lon lun... tht l au ǧn cho lng ng: cc con lm cho k bc u ny au lng xt d xung m ph.

Mi s au kh dܩng nh nghch cng ng, song v bit nh cy Cha, ng trܪng thnh trong c tin, ni xin c Cha Tri ban phܧc cho mnh, b hnh tܮng v tng tri nhiu s ǰi mi. Cha bin nhng kh khn thnh iu ch li cho ng. V n phܧc ln lao m c Cha Tri ban cho Gia-cp l chng nhng ng v tt c 12 ngܩi con ng NJu ܮc hܪng, m c hu t ca h, c nܧc Y-s-ra-n NJu ܮc n in ny. H ܮc gi l tuyn dn ca c Cha Tri, ܮc Ngi gn gi, ܮc hܪng n hu ǥc bit ca Ngi m khng mt dn tc no trn th gian c ܮc. Trong khi i vi t ph ng, Ngi ch lp giao-ܧc vi tng ngܩi mt: t A-am ljn N-, p-ra-ham, Y-sc.

Trܧc khi qua ǩi, Gia-cp nng 2 con ca Gi-sp l Ma-na-se v p-ra-im ln ngang hng nh 12 ngܩi con ca ng. Gia-cp chc phܧc cho chng rng: Hy ban phܧc cho hai a tr ny, ni danh ti v t ph ti l p-ra-ham v Y-sc, v cho chng n thm ln nhiu v s trn mt t! Sau ngܩi chc phܧc cho cc con mnh nh sau (Sng th k 49:5-27):

1. Hi Ru-bn! con l trܪng nam ca cha, sc lc cha, v u tin s mnh m cha; vn c s tn trng v quyn nng tt nh. Con si tro nh nܧc, nn s chng phn hn ai! V con ln giܩng cha. Con ln giܩng cha bn lm lm d !

2, 3. Si-m-n v L-vi l anh em rut. Thanh gm chng n tht kh gii hung tn. Cu cho tm hn cha ch c ng mu, vinh hin cha ch hip cng hi h; v h git ngܩi trong cn gin d, ct nhܮng b ǿc v ring mnh. ng ra s thay cn gin d h, v tht l hung mnh! ng ra s thay kh gin h, v d dn thay! Ta s phn chia h ra trong nh Gia-cp, tn lc h trong dn Y-s-ra-n.

4. Hi Giu-a! Cc anh em s khen ngi con, tay con s chn c qun nghch, cc con trai cha s qu ly trܧc mt con. Giu-a l mt s t t; hi con! Con bt ܮc mi ri tha v. N sm gi, nm khc no s t ǿc, nh s t ci; h ai dm khin ngi ln? Cy ph vit chng h di khi Giu-a, k lp php khng dt khi gia chn n, cho ljn chng ng Si-l[5] hin ti, v cc dn vng phc ng . Ngܩi buc la t mnh vo gc nho, la con mnh vo nhnh nho tt nht. Ngܩi git o xng mnh vo rܮu nho, cng ly huyt nho lau o ti mnh. Mt ngܩi v c rܮu, rng ngܩi trng v c sa.

5. Sa-bu-ln s ni gnh bin, tc l ni c tu u; b ci ngܩi chy v hܧng Si-n.

6. Y-sa-ca l mt con la mnh m, nm ngh gia chung; thy rng s yn n l tt lnh, v t ai p lm thay. Ngܩi rn vai vc gnh nng, phi vng phc nhng iu su dch.

7. an s x on dn chng mnh, nh mt trong cc chi phi Y-s-ra-n. an s l mt con rn trn ܩng, mt con rn lc trong chn no cng, cn v nga, lm cho k ci phi t nho. Hi Gi-h-va! Ti trng n chng cu ca Ngi!

8. Cn Gt s b mt o binh xng nh, nhng ngܩi xng nh li v ui theo.

9. Do ni A-se c thc vt ngon, ngܩi s cung cp m v cho cc vua.

10. Np-ta-li l nai ci th chung, ni by nhiu li vn hoa.

11. Gi-sp l chi ca cy ti tt, mc gn bn sui nܧc; nhnh nhnh ph bao trn ngn tܩng. K cm cung gho chc ngܩi, bn tn vo, v hm nh; nh tay ng ton nng ca Gia-cp, nn cung ngܩi vn bn-chc; nh ng Chn chin, l ca Y-s-ra-n[6], nn hai tay ngܩi thm mnh. c Cha Tri ca Cha s gip ǫ con; ng ton nng s ban phܧc cho con, tc l phܧc lnh chn tri cao xung, cng phܧc lnh ni vc rng thm ln, phܧc lnh ca v, v ca lng m. Phܧc lnh cha chc cho con vܮt ln ln cao hn cc phܧc lnh ca t ph cha, cho ljn cc cht ni ǩi ǩi: cc phܧc ny s ni u Gi-sp, ni trn ca cha cc anh em mnh.

12. Bn-gia-min l mt con ch si hay cu x; ban mai i nh cht mi, chiu phn chia mi ܮc.

Cc li chc phܧc tin tri ny chng nhng i vo ǩi sng ca tng ngܩi con, m cn nh hܪng trn hu t ca h, trn tng lai ca dn tc Do Thi v m ܩng cho s cu ri cc dn tc khc trn th gii.

 

V. Mܩi Hai Ngܩi Con lp thnh Mܩi Hai Chi Phi

 

1. Ru-bn.

Ru-bn l con u lng ca Gia-cp v L-a. c Cha Tri cm thng s au kh ca L-a v b khng ܮc chng yu mn, nn cho b sanh Ru-bn. Tn Ru-bn c ngha l coi ny, mt trai!, b hy vng nu c ܮc a b trai th chng b s ngh li v thng yu b hn.

Kinh Thnh cng cho bit v tnh tnh nhn hu ca Ru-bn. Trong khi cc em NJu ghen ght Gi-sp, nh git ng, th chnh Ru-bn ng ra can thip v NJ ngh b ng xung h vi nh s tr li gii cu em mnh (Sng th k 37:21-22). Trong lc gia nh gp nn i, phi qua -dp-t mua lng thc v b Gi-sp lm kh d, cng chnh Ru-bn NJ ngh a hai con trai mnh Nj bo m mng sng Bn-gia-min. Tht tnh ca Ru-bn ng nh Gia-cp m t l ni nܧc si tro. ng rt nng ny, gp rt, nhng nhn hu, Ƕ lܮng. Chuyn ng gian dm vi nng hu Bi-la ca cha mnh l mt thm ha, chng nhng cho ǩi ng m cho c hu t ca ng sau ny.

L con u lng, l ra Ru-bn ܮc hܪng quyn trܪng nam, ngha l ܮc cc phܧc hnh tt nht v hai phn gia sn ca cha, nhng v ti lon lun, ng b trut cc quyn ny, phn c nghip b chuyn qua cho hai con ca Gi-sp. Thm vo , trong li chc tin tri ca Gia-cp, trܧc khi qua ǩi, th chi phi Ru-bn s chng ܮc g tri hn ai. Tht vy, chi phi ny chng cung ng ܮc mt tin tri, mt quan xt, hay mt ngܩi hng no c.

Khi qua -dp-t, Ru-bn c bn con trai, sau hn bn trm nm ti x ny, lc Mi-se tu s b, th chi phi Ru-bn c 46.500 trai tr trn 20 tui, nh trn ܮc. Ln tu b th nh ti ng bng M-p trܧc khi dn s vܮt sng Gi-anh vo Ca-na-an, chi phi ny cn li 43.730 ngܩi.

Lc i trong ng vng, C-r (dng L-vi, xem phn L-vi) hp cng a-than, A-bi-ram v n (thuc chi phi Ru-bn) ko theo 250 ngܩi na, ni lon khng vng phc quyn lnh o ca Mi-se v h cho rng mi ngܩi NJu l thnh, NJu c th lm thy t l, dng t l (Dn s K 16:1-3). Nhng s ni lon b tht bi v c Cha Tri pht h, t bn nt ra h ming nut gia nh C-r (nhng cc con trai C-r khng cht, Dn s K 26:11), a-than v A-bi-ram. Cn 250 ngܩi dng l hng[7] th b ngn la t c Gi-h-va thiu hy.

Khi ljn sng Gi-anh, chi phi ny cng chi phi Gt v mt na chi phi Ma-na-se xin Mi-se cho li bn ny sng, ch khng chu cng anh em mnh vo x m c Cha Tri ha cho tuyn dn ca Ngi. Lc u, h gi ng li ha gip cc chi phi khc chim t Ca-na-an. Nhng v sau, chi phi Ru-bn t chi khng chu gip ǫ anh em mnh chng li dn Ca-na-an. Khi nܧc b chia i, th ngܩi Ru-bn theo Y-s-ra-n phng Bc.

Mc d khng ܮc ni ting, nhng chi phi Ru-bn khng b qun lng. Chi phi ny ܮc tin tri -x-chi-n nhc ljn khi ngܩi chia t mi v thnh Gi-ru-sa-lem mi cng c mt ca mang tn Ru-bn (-x-chi-n 48:6; 31). Khi huyn cng ni c 12.000 ngܩi thuc chi phi ny ܮc ng n (Khi huyn 7:5).

 

2. Si-m-n.

Si-m-n c ngha l nghe bit, l con th hai ca Gia-cp v L-a.

Si-m-n c mt em gi rt p - tn l i-na - b Si-chem, hong t H-tt, lm nhc. ng cng em trai l L-vi lp mu Nj cc ngܩi Si-chem lm php ct b[8], tha lc , git tt c cc ngܩi nam trong x ny, ng thi cܧp cc ti vt v bt n b cng con tr lm n l. Vic nh git dn ngoi thi by gi khng phi l mt trng ti nhng v h dng php ct b Nj gt dn H-tt cho nn Gia-cp c ni tin tri v dng di ca hai ngܩi ny s b ra s v tn lc khp ni.

Khi ljn -dp t, Si-m-n c su con trai do ngܩi v x Ca-na-an sanh. Khi tu b dn s ti ni Si-na-i, chi phi Si-m-n c 59.300 trai trng, y l chi phi ng vo hng th ba khi ra khi -dp-t, sau Giu-a v an. Ln tu b th nh, th dn s Si-m-n gim thiu rt nhiu, ch cn 22.200 ngܩi, tr thnh chi phi c s dn t nht. S gim thiu ny l do vic th ly hnh tܮng ti Ph-. Ti li lm dn s Si-m-n gim st ljn ni va trong phn t ca Giu-a. Lc Mi-se chc phܧc cho dn s trܧc khi qua ǩi, chi phi ny khng ܮc ng nhc ljn, c l v ti th ly thn tܮng ca h.

Khi Gi-su chia t, th chi phi Si-m-n ܮc cc thnh cc Nam, trong vng phn t ca chi phi Giu-a, lm ng nghim li tin tri ca Gia-cp trܧc khi qua ǩi.

V sau, mc d chi phi ny b tn lc, ln ln vi chi phi Giu-a v bin mt, h cng ܮc tin tri -x-chi-n nhc ljn trong nܧc Y-s-ra-n mi[9] v Khi huyn cng ni chi phi ny c 12.000 ngܩi ܮc ng n.

 

3. L-vi.

L-vi c ngha l dnh du. ng l con th ba ca Gia-cp v L-a. Khi sanh ng, L-a vui mng v cho rng Gia-cp s ngh li v yu thng b v b sanh cho ng ljn ba ngܩi con trai.

L-vi ng mu vi anh mnh l Si-m-n, tr th ngܩi Si-chem lm nhc em gi mnh l i-na. V vy khi Gia-cp sp qua ǩi, ng khng chc phܧc cho L-vi ring bit m ch ni chung vi Si-m-n, hai ngܩi cng b ra s v ti c xa.

Dn s K 16:1 c ni chuyn C-r - thuc dng L-vi, khng phi l thy t l - cm u mt nhm ngܩi chng i Mi-se v ng cho rng mi ngܩi NJu c th lm thy t l. Gia nh ng, cng gia nh -than, A-bi-ram b Cha pht bng cch cho t nut. Cc ngܩi theo h th b la thiu hy. Du vy, Cha vn t lng nhn t, khng git cc con ca C-r. Nh chng kin vic ny, con chu ng tr nn tin knh Cha thm, v th, v sau dng di C-r c nhng ngܩi ti gii nh tin tri Sa-mu-n, con chu C-r vit 11 on Thi Thin, trong ǩi vua a-vt, h canh ca NJn tm v lm nhc cng.

Bin c ti ni Si-na-i trong ng vng cho chng ta thy rng t A-rn cho ljn ht thy ngܩi L-vi cng NJu c ti th b vng nh cc chi phi khc, nhng khi Mi-se ku gi: Ai thuc v c Gi-h-va, hy ljn cng ta! th ngܩi L-vi bit li v phc tng mng lnh ca Cha (Xut -dp-t k 32:25-29).

Bin c th hai ti Si-tim, khi dn Y-s-ra-n nghe li d d thng dm cng con gi M-p v th ly cc thn ca h, th Phi-n-a, chu A-rn, ng ra lm ngui cn gin ca c Cha Tri v ܮc Cha phn: Ta ng cho ngܩi s giao ܧc bnh yn ta; y v phn ngܩi v dng di ngܩi s l s giao ܧc v mt chc t l ǩi ǩi, bi v ngܩi c lng st sng v c Cha Tri mnh, v c chuc ti cho dn Y-s-ra-n. (Dn s K 25:12-13).

Vy chng ta thy d ti li nhng bit n nn v tr li cng Cha, vn ܮc Cha tha th v dng trong chng trnh ca Ngi. y chng ta cng hc ܮc quyn nng l lng ca c Cha Tri, Ngi c th ǰi s ra s ra thnh phܧc hnh m vn gi ܮc ng li tin tri ca Gia-cp l dn L-vi s phi tn lc trong anh em mnh.

Chuyn ny cng dy chng ta rng Si-m-n v L-vi, cng c ti nh nhau, cng chu mt li ra s nh nhau, nhng chi phi Si-m-n khng n nn ti v khng tr li cng Cha nn b tn lc, cui cng b mt lun c tng tch; trong khi chi phi L-vi v tr li cng Cha nn ܮc chc t l ǩi ǩi. Chc v ny rt ܮc trng vng trong vng tuyn dn ca Cha. Thy t l c rt nhiu quyn hnh trong dn s, ngay c vua cng phi hi kin ca ngܩi v, quan trng nht, h l i din cho dn s trܧc mt c Cha Tri.

Khi ljn -dp-t, L-vi c ba ngܩi con trai l Ght-sn, K-ht v M-ra-ri, lc Mi-se tu b dn trong ng vng chi phi ny khng c lm s b v h khng ra trn. Ngܩi L-vi ܮc Cha chn Nj thay th cho ht thy con u lng ca dn Y-s-ra-n (Dn s K 8:16), h gip ǫ thy t l, lm cc cng vic trong hi mc v NJn th. Chng ta nn nh ch c hu t ca A-rn mi gi chc thy t l (Xut -dp-t k 28:1; Dn s K 3:5-10).

Ngܩi L-vi khng ܮc chia phn trong t ha ca Cha. B li, chi phi ny ܮc 48 thnh ri rc trong x Palestine cng cc ng c chung quanh dng Nj nui sc vt h. Trong s cc thnh ny, c su thnh n nu. Ba thnh bn pha ng (G-lan cho ngܩi Ma-na-se, Ra-mt, thuc Ga-la-t,[10] cho ngܩi Gt, Bt-xe cho ngܩi Ru-bn) v ba thnh bn pha Ty sng Gi-anh (K-e, Si-chem, Hp-rn). Khi mt ngܩi, d l dn Y-s-ra-n hay khch ngoi bang kiu ng trong x, v v lm cht ngܩi th ܮc vo cc thnh ny n trn, v thn quyn ca nn nhn khng ܮc vo y bo th. Ngܩi ny s trong thnh cho ljn khi thy T L Thܮng Phm qua ǩi th mi ܮc tr v qu qun ca mnh (Dn s k on 35, Gi-su on 21). Nhn vo bn , chng ta thy s phn chia cc thnh ny rt NJu, nh dn chng lun ܮc gn gi vi cc thy t l Nj ܮc gip ǫ v phng din thuc linh. Ngܩi L-vi ܮc hܪng mt phn mܩi cc sn vt v hoa qu u ma ca dn s, v h cng phi dng li mt phn mܩi cc ca mnh nhn ܮc cho thy t l.

 

4. Giu-a.

ng l con th t ca Gia-cp v L-a. Giu-a c ngha l ngi khen, v khi sanh thm ܮc mt trai, L-a rt mng r v ngi khen c Cha Tri.

Giu-a c v ngܩi Ca-na-an v sanh ba con trai. Hai ngܩi con u l E-r v -nan NJu Ƕc c, nn b Cha git. Theo tc l thi by gi, v ca anh phi g cho em Nj lu truyn ni ging. Nhng Giu-a khng theo tc l ny v hai ngܩi con trai ln cht, ng s rng S-la, ngܩi con th ba, cng s b chung s phn. ng gt du mnh l Ta-ma, v ca E-r v -nan, tr v nh cha nng, Ǯi ljn khi S-la khn ln. Khi bit mnh b gt, Ta-ma lp mu i li vi cha chng v sanh i hai trai l Ph-rt[11] v S-rch.

V tnh hnh, Giu-a l ngܩi nhn hu. ng cu sng Gi-sp v NJ ngh bn ch khng nn git (Sng th k 37:26-28). Khi Gi-sp mun gi Bn-gia-min li -dp-t, th cng chnh Giu-a ng ra bng lng chu li th Bn-gia-min Nj lm n l (Sng th k 44:33-34). Kt qu l Gi-sp t mnh ra ngay, khng giu na (Sng th k 45:1).

Kinh Thnh cng cho bit Giu-a l ct tr trong gia nh, sau Gia-cp, ch khng phi trܪng nam Ru-bn. V lc xung -dp-t mua lng thc, khi b Gi-sp cht vn, chnh Giu-a i din cho anh em mnh trnh cc li ln vi ngܩi; v khi di sang x -dp-t, Gia-cp chn Giu-a - ch khng phi Ru-bn - i ljn trܧc ǥng xin Gi-sp a mnh qua G-sen (Sng th k 46:28).

Lc ljn -dp-t, Giu-a c ba ngܩi con trai l S-la, Ph-rt v X-rch cng hai chu l Ht-rn v Ha-mun (con ca Ph-rt). Khi tu b th chi phi ny c ljn 74.600 ngܩi trai tr nh trn ܮc, ln tu b th hai trܧc khi vo x Ca-na-an c 76.500 ngܩi. l chi phi ng dn nht ca Y-s-ra-n. Chi phi Giu-a ܮc chia cho phn t nm v pha ty Bin Cht ljn a Trung Hi, pha bc gip vi chi phi an v Bn-gia-min, pha nam chy di ljn ng vng Sin.

Giu-a v tnh phm ti n nm cng du mnh nhng ng bit n nn, nn ܮc phܧc (Sng th k 38:26). V c ti c ca Ru-bn, Si-m-n v L-vi, nn Gia-cp chc phܧc trܪng nam cho ngܩi con th t l Giu-a (49:3-12). Trong li chc phܧc ny, ta nhn thy ba iu:

1.- Ngi khen

Hi Giu-a! cc anh em s khen ngi con... y l li tin tri ch v ng M-si. ng Cu Th ܮc sanh ra t dng di ny cho nn Giu-a ܮc ngi khen. Ngoi ra, chi phi Giu-a cung ng ngܩi hng Ca-lp[12], quan xt u tin -ni-n[13], cng a-vt, Sa-l-mn... l nhng v vua ti c ca Y-s-ra-n.

2.- Quyn t tr

Tay con s chn c qun nghch... ni y ta thy Giu-a ܮc cho sc mnh Nj chin thng k th. Giu-a cn ܮc gi l s t t v trong Khi huyn 5:5, Cha Jsus ܮc gi l s t ca chi phi Giu-a. Nh chng ta bit s t l vua ca mun th, vi dng iu oai nghi v sc mnh phi thܩng, s t xng ng tܮng trng cho quyn hnh v sc mnh.

Cc con trai cha s qu ly trܧc mt con, cy ph vit, tt c NJu tܮng trng cho quyn ca mt v vua, quyn t tr trn mun loi, y ch v ng M-si. V Ngi s ܮc sanh ra t dng di ny nn Giu-a ܮc nhng li chc y phܧc hnh trn. Khi ng Cu Th tr li, th li tin tri ny s thnh s tht: c Cha Tri ban cho Ngi danh trn ht mi danh, hu cho nghe ljn danh c Cha Jsus, mi u gi trn tri, dܧi t, bn dܧi t, thy NJu qu xung, v mi lܫi thy NJu xng Jsus Christ l Cha, m tn vinh c Cha Tri, l c Cha Cha. (Phi-lp 2:9-11)

3.- S phn thnh

Cc li chc v nhnh nho, rܮu nho, gc nho, sa... l nhng li chc v s giu c, thnh vܮng. Chi phi Giu-a ܮc chia cho phn t rt ln v pha cc Nam. Sn phm vng t ny l nho v -li-ve. Nho Nj lm rܮu v mt cn -li-ve Nj lm du. V vy, Ca-na-an cn ܮc gi l x ܮm sa v mt.

Ngܩi buc la t mnh vo gc nho, la con mnh vo nhnh nho tt nht, cho thy chi phi ny gn lin vi dn tc Y-s-ra-n. Tht vy, cho ljn ngy nay dn Do-thi vn cn ܮc gi l dn Giu-a (Jews hay Judahites), mc d x Giu-a b tiu hy vo nm 70 S. C., ngha l gn 2.000 nm ri.

Gc nho ni y cng cn l hnh bng ca Cha Jsus. Ngi l gc nho v c c nhn l nhnh nho (Ging on 15). Sa cn c ngha l li Cha trong Kinh Thnh nh trong I Phi-e-r 2:2 dy.

 

5. an.

an c ngha l xt on. ng l con ca Gia-cp v Bi-la, nng hu ca Ra-chn. Khi ng ra ǩi, Ra-chn rt mng v ngh rng c Cha Tri xt on cng bnh cho b.

Khi ljn -dp-t, an ch c mt con trai l Hu-sim, ljn lc ri -dp-t, chi phi ny c ljn 62.700 trng nin trn 20 tui nh trn ܮc, ljn ln tu s b th hai, trܧc khi vo t ha, th tng ln 64.400 ngܩi. Lc i trong ng vng, chi phi ny c nhim v phng v nn h i pha sau dn s (Dn s K 10:25). Chi phi an lnh mt phn t ph nhiu trung b Ca-na-an trn b a Trung Hi gm cc thnh A-gia-ln, c-rn, n-th-k v X-r-a, tr nn ng o, chim ܮc thm t vܮt qu gii hn ܮc chia cho t trܧc.

-h-li-p, thuc chi phi an l ngܩi c ti dt vi v thu, ܮc Mi-se dng trong vic xy NJn tm cho c Cha Tri (Xut -dp-t k 35:30-35). Quan xt Sam-sn cng thuc chi phi ny, ng xt on dn s trong 20 nm, lc u anh dng nh ui qun xm lng, gii cu dn mnh, nhng v sau li ǡm say n sc ljn ni thn bi danh lit. Sau , ng n nn v dng nhng gi pht cui ca cuc ǩi Nj dit qun th. Chi phi an qu l rn lc bn ܩng, cn v nga, lm cho k ci phi t nho nh trong li chc ca Gia-cp. Chi phi ny, v sau nh ui ܮc dn La-t, chim x ca h, dng hnh tܮng v dng hu t ca Mi-se lm thy t l[14] Nj th c Gi-h-va. Nh vy, h xui dn chng lm u s th phܮng c Cha Tri. Cng trong x an, vua Gi-r-b-am dng tܮng b bng vng cho dn chng th ly (I Cc vua 12:31).

Chi phi an t chu gip ǫ cc anh em mnh trong vic chng tr ngoi bang, v th n quan xt -b-ra trong bi ca chin thng vua Gia-bin ca dn Ca-na-an ni ljn cc chi phi khng tch cc tham chin, trong c chi phi an. T v sau, khng thy Kinh Thnh nhc ljn chi phi ny na. Ngay c trong Khi huyn, khi ni ljn cc chi phi ܮc ng n, an l chi phi duy nht khng ܮc NJ cp.

 

6. Np-ta-li.

Chng ta bit rng Ra-chn ܮc Gia-cp thng yu hn L-a. Nhng khi Gia-cp c ngܩi con th t, Ra-chn em nng hu ca mnh l Bi-la ljn cng Gia-cp. Bi-la sanh cho Gia-cp an v Np-ta-li. Np-ta-li c ngha l u ch (Sng th k 30:8). Ra-chn cho rng: Ti ht sc chng c vi ch ti, v ti ܮc thng.

Khi ljn -dp-t, Np-ta-li c bn con trai, khi ri -dp-t, chi phi ny c ljn 53.400 trai trng. Ln tu b th hai, trܧc khi vܮt qua sng Gi-anh, chi phi ny c 45.400 trng nin trn 20 tui nh trn ܮc. Chi phi Np-ta-li ܮc chia cho phn t ph nhiu vi phong cnh p pha Ty Bc bin Ga-li-l. H khng ui tt c dn Ca-na-an ra khi phn t mnh, m li chung sng vi h. Chi phi ny chin u mt cch anh dng nh bi vua Gia-bin dܧi s lnh o ca n tin tri -b-ra v Ba-rc (Cc quan xt 5:18). Chi phi ny cng p li ku gi ca Gh--n v nh bi dn Ma-i-an (Cc quan xt 6:35, 7:23).

Trong thi t nܧc chia i, v vng cc bc, chi phi ny b vua Sy-ri l Bn-Ha-t nh chim. Sau b Tic-la-Phi-l-se, vua A-si-ri chinh phc v bt dn lm phu t, vua ny cho dn ngoi vo trong x. V sau, -sai ni tin tri rng: t Np-ta-li, bn kia sng Gi-anh[15] trong x Ga-li-l ca dn ngoi ܮc vinh hin, dn i trong ti tm thy s sng ln... v c mt con tr sanh cho chng ta... Ngi ܮc xng l ng L Lng, l ng Mu Lun, l c Cha Tri Quyn Nng, l Cha i i, l Cha Bnh An... Tht vy c Cha Jsus l s sng ln, Ngi khi u chc v ti x Ga-li-l thuc a phn Np-ta-li.

ng nh li chc tin tri ca Gia-cp, Np-ta-li nh nai b nht trong chung, nhng v bit tranh u bng cch nh cy Cha, nn ܮc thot v ܮc t do. Chi phi Np-ta-li nhiu ln gan d chin u bn cnh anh em mnh. V mc du b gi l x ca dn ngoi, dn Np-ta-li giang tay ra n Cha Jsus trong khi dn thnh Na-xa-rt chi b Ngi (Ma-thi- 4:12-16). Tht vy, x Gh-n-xa-rt, thnh Ca-b-na-um, thnh Bt-sai-a, thnh C-ra-xin l nhng ni Cha ti lui nhiu nht trong thi gian Ngi thi hnh chc v ti th. Dn Np-ta-li hܪng ܮc phܧc ln v nghe li Cha Jsus ging dy v chng kin nhiu php l Ngi lm, nh m nhiu ngܩi ܮc cu. Tht ng nh li chc tin tri ca Mi-se: Np-ta-li hܪng n hu cho tha nguyn, v phܧc lnh ca c Gi-h-va cho y dy, chim ܮc phng Ty v phng Nam.

 

7. Gt.

Gt c ngha l phܧc, ng l con u lng ca Xinh-ba, nng hu ca L-a. Sau khi Giu-a ra ǩi, L-a thy mnh khng sanh na nn em Xinh-ba lm hu cho Gia-cp, v nng h sanh Gt. L-a vui mng v cho rng mnh ܮc phܧc.

Khi ljn -dp-t, Gt c by ngܩi con trai. Ln tu b th nht, chi phi Gt c 45.650 trai trng. Trong ng vng, chi phi ny ng ti hܧng nam ca NJn tm cng vi chi phi Ru-bn v Si-m-n. Ln tu b th nh trܧc khi vo Ca-na-an, dn Gt cn li 40.500 ngܩi.

V ngܩi Gt lu luyn vi phn t ph nhiu Ga-la-t bn ny sng Gi-anh thun tin cho vic chn nui, nn khng cng vi anh em mnh vo t ha. Phn t ca h v pha ng sng Gi-anh, bc gip vi chi phi Ma-na-se, nam l chi phi Ru-bn. Tht ng nh li chc tin tri ca Gia-cp: Cn Gt s b mt o binh xng nh, nhng ngܩi xng nh li v ui theo. Chi phi Gt phi lun lun tranh chin vi qun th vy bc chung quanh. Nhng v bit nh cy c Cha Tri, nn cui cng h vn thng.

Mi-se ng cho cc chi phi Ru-bn, Gt v phn na chi phi Ma-na-se li bn pha ng sng Gi-anh v h c by sc vt rt nhiu vi iu kin l phi theo anh em mnh nh chim cc phn t m c Cha Tri ha cho dn Y-s-ra-n (Dn s K on 32). Nhng ngܩi trai tr trong chi phi Gt gi ng li ha, h theo gip Mi-se nn ܮc ngܩi chc phܧc nh sau: Ngܩi nm ngh nh mt con s t ci. Ngܩi ng lng vi Y-s-ra-n lm xong cng bnh ca c Gi-h-va. V cng Nj cho con chu mnh sau ny vn gi s th phܮng c Cha Tri v s hp nht ca 12 chi phi, ngܩi Ru-bn v ngܩi Gt lp bn th t (ngha l chng) v h mun bn th ny lm chng gia h rng Gi-h-va l c Cha Tri (Gi-su 22:10-34).

c im ca chi phi Gt l mnh m, c ti nh trn. Trong phn t ngܩi Gt cng c mt thnh n nu l Ra-mt (Gi-su 20:8). T chi phi ny c Bt-xi-lai l bn thn vi vua a-vt v i tin tri -li.

 

8. A-se.

A-se c ngha l hnh phc. ng l con th nh ca Xinh-ba, nng hu ca L-a. A-se c bn con trai l Di-ma (Dim-na), Dch-v, Dch-vi, B-ri-a v mt con gi l S-rch (b ny l mt trܪng tc). Lc ra khi x -dp-t, chi phi ny c 41.500 trai trng; sau 40 nm i trong ng vng, dn s ln ljn 53.400 ngܩi, ln tu b dܧi ǩi vua a-vt ch cn li 26.000 ngܩi (I S-k 7:40).

Chi phi ny ܮc t tt trn b bin a-trung-hi, gia ni Ct-mn v Li-ban, h chng phi kh cng chinh phc vng ny nhng ch xm nhp vo l ܮc t. Ngܩi A-se khng ui cc dn bn x m li sng ln ln vi h.

Gia-cp chc tin tri cho A-se nh sau: Do ni A-se c thc vt ngon, ngܩi s cung cp m v cho cc vua, v Mi-se cng chc phܧc chi phi ny: Nguyn cho A-se ܮc phܧc gia cc con trai Y-s-ra-n, ܮc p lng anh em mnh, v ܮc dm chn mnh trong du. Nhng cu ny tht ܮc ng nghim. t rt ph nhiu, mu m, c nhiu m, li ܮc ngay b bin nn rt thun tin cho vic bun bn vi ngܩi Ph-n-xi. Chi phi A-se sng rt sung tc, nhng cng v s sung tc ny nn v sau h khng dm liu mnh gip ǫ hai chi phi Sa-bu-ln v Np-ta-li tranh chin vi Si-s-ra, quan thng lnh o binh Ca-na-an vi chn trm thit xa (Cc Quan Xt 5:17).

V quen vi np sng sung sܧng, ngܩi A-se tr thnh ch k, d chn nn, khng chu ܮc gian kh, khng dm hy sinh Nj gip ǫ anh em mnh chng li k th chung. Dn s chi phi v sau b gim rt nhiu, khng cn gi tr na, ljn ni khng c tn A-se trong s nhng ngܩi cai qun cc chi phi Y-s-ra-n (I S k 27:16-22). Ngoi b tin tri An-ne (Lu-ca 2:36), khng cn ai l ngܩi c danh ting thuc dng di ny. Chi phi A-se dy cho chng ta thy rng khi ܮc phܧc nn cn thn ko b cm d m sa ng, v thay v lm sng danh Cha li tr thnh mt gng xu cho hu th.

 

9. Y-sa-ca.

Con th chn ca Gia-cp, v l con th nm ca L-a. Y-sa-ca c ngha l NJn b. L-a ngh rng c Cha Tri ban cho b ngܩi con ny v b dng nng hu ca mnh cho chng.

Khi ljn -dp-t Y-sa-ca c bn con trai. Ln tu b th nht, chi phi ny c 54.400 trng nin, ln tu b th nh ܮc 64.300 ngܩi v trong ǩi vua a-vt con s ny ln ljn 87.000 ngܩi (I S-k 7:5).

Phn t h ܮc lm sn nghip v pha bc x Ca-na-an: ng gip sng Gi-anh v chi phi Gt, ty v nam gip Ma-na-se, bc gip Sa-bu-ln, c 16 thnh vi cc lng xung quanh, gm cc thnh Gt-r-n, Ki-sn, Su-nem, En--r, En-ga-nim, A-na-cha-rt, Bt-S-mt... v ni Tha-b. y l vng thung lng ph nhiu, rt d b qun nghch vy chim, ng nh li chc tin tri ca Gia-cp: Y-sa-ca v con chu l con la rng, nm ngh gia chung, chu gnh nng nhng iu su dch ca cc ch ngoi bang, min l cho mnh ܮc trong t ai p . Tuy nhin, dn Y-sa-ca cng anh dng chin u chng Si-s-ra, tܧng ca vua Gia-binh v theo gip vua a-vt chng li vua Sau-l ( I S k 12:32).

Chi phi Y-sa-ca c rt nhiu ngܩi ti gii nh quan trܪng v thng lnh qun Ƕi Na-tha-na-n, quan trܪng m-ri, quan xt Th-la, v hai vua ca Y-s-ra-n l Ba--sa v -la, con ca Ba--sa. Chi phi ny vng lnh thy t l -x-chia gi ngܩi ljn Gi-ru-sa-lem Nj d l Vܮt qua cng vi cc chi phi khc ( II S k 30:18). Chi phi Y-sa-ca cng ܮc Mi-se chc cho bnh an v hnh phc: Cn ngi, Y-sa-ca, hy hn h trong cc tri mnh! (Phc truyn lut l k 33:18).

10. Sa-bu-ln.

Sa-bu-ln l con th mܩi ca Gia-cp, v th su ca L-a, sau b cn sanh thm nng i-na. Sa-bu-ln c ngha l nh . Khi ng ra ǩi, m ng ngh rng cha ng s cng b v b sanh ljn su con trai.

ng xung x -dp-t cng cc anh em v ba ngܩi con l S-rt, -ln, v Gia-l-n. Khi ri -dp-t, chi phi ny c 57.400 trai trng, ln tu b th nh tng ln 60.500 ngܩi, l chi phi ng vo hng th t v dn s.

a gii ca chi phi Sa-bu-ln khng ܮc bit mt cch r rng. i khi, Sa-bu-ln ܮc chia cho phn t min bc, pha ty bc gip vi chi phi A-se, ng bc c Np-ta-li, ty nam c Ma-na-se, ng nam c Y-sa-ca. Trong li chc phܧc, Gia-cp m t Sa-bu-ln nh l ni gnh bin, tc l ni c tu u, b ci chy v hܧng Si-n (Sng th k 49:13). Li tin tri ny ܮc ng nghim phn no v Sa-bu-ln ܮc chia cho phn t gn bin Ga-li-l v a Trung Hi, giao dch v bun bn vi cc thnh trn b bin. Tuy nhin lnh th Sa-bu-ln khng nm trn b bin.

Ngܩi Sa-bu-ln tch cc tham chin cng Ba-rc v Gh--n Nj chng li Si-s-ra v dn Ma-i-an (Cc quan xt 4:6-10; 5:14, 18). Khi a-vt ln ngi ti Hp-rn, cng vi cc chi phi khc c 50.000 ngܩi Sa-bu-ln ljn gip Nj chng li vua Sau-l (I S k 12:33, 40).

Chi phi ny cng cung ng mt quan xt l -ln, ngܩi cai tr ܮc 10 nm. Trong s chia t mi, tin tri -x-chi-n ch nh mt phn cho Sa-bu-ln, v trong thnh Gi-ru-sa-lem mi, cng c mt ca mang tn chi phi ny (-x-chi-n 48: 26, 33).

Min bc chu nhiu au kh v phi tranh chin vi ngܩi A-si-ri, cui cng dn s b bt lm phu t (II Cc vua 15:29). Dn ngoi vo chim ng phn t ny, v vy b coi l phn t ti tm, x ca dn ngoi. Tuy nhin -sai ni tin tri rng cc chi phi ny s ܮc phܧc ln: Dn i trong ti tm thy s sng ln; v s sng chiu trn nhng k x thuc v bng ca s cht (-sai 9:1). S sng ln y ch v ng Christ, khi Ngi thi hnh chc v ti th, Ngi lm nhiu php l ti x Ga-li-l, thuc phn t Sa-bu-ln v Np-ta-li ngy trܧc, nh rt nhiu dn ni y tr li o. Tt c 12 s ca c Cha Jsus NJu l ngܩi nguyn qun Ga-li-l, thuc lnh th Sa-bu-ln (ngoi tr Giu-a ch-ca-ri-t[16]). Nhng n ly ca Sa-bu-ln c ng vng chng vi ngܩi La-m cho ljn cng.

 

11. Gi-sp.

ng l con th mܩi mt ca Gia-cp, v l con u lng ca Ra-chn, sanh ra ti Cha-ran. Gi-sp c ngha l nguyn ܮc tng ln. V son s hn ch l L-a, nn khi Ra-chn sanh Gi-sp th ni: c Cha Tri ra s xu h cho ti ri... cu xin Cha thm cho ti mt con trai na (Sng th k 30:23, 24). Li cu nguyn ܮc Cha chp thun, v sau Ra-chn sanh thm mt trai na l Bn-gia-min.

Khi cn nh, Gi-sp nh vi cha ti Hp-rn, trong khi cc anh i chn chin ngoi ng vng ti Si-chem. Gi-sp thut li vi cha chuyn xu ca cc anh mnh. Nh vy, Gi-sp mc du cn t tui cng t ra l ngܩi can m, bit trng l phi, gi gn lun l v li Cha nh trong Xut -dp-t k 23:2 dy: Ngi ch ha ng ng ǥng lm quy; khi ngi lm chng trong vic kin co, ch nn tr theo bn phe ng m phm s cng bnh.

Gia-cp yu thng Gi-sp hn c, v ban cho ng mt chic o c nhiu mu (Sng th k 37:3). Ngy xa, ch nhng ngܩi c a v cao trong x hi mi ܮc mc loi o ny. C l Gia-cp nh lp Gi-sp lm trܪng tc thay cho Ru-bn v Ru-bn phm trng ti cng ng.

Cc anh ca Gi-sp ngy cng ghen ght ng hn v cha khng yu thng cc con ng NJu. Vic Gi-sp thut li cc im chim bao ng cc anh s phi phc tng mnh lm tng ln s cm gin ca h. Lc u khi nghe cc im chim bao ny, Gia-cp khng p lng, nhng v sau, ging nh b Ma-ri i vi Cha Jsus, ghi cc li y vo lng (Sng th k 37:5-11; Lu-ca 2:19, 51).

S ghen ght ny ngy cng gia tng, cc anh ch ch dp Nj git ng cho h gin. Chng ta hc ܮc ni y rng nu lng ganh t khng ܮc sm dp i, th c th a ljn ti c git ngܩi d ngܩi c cng chung huyt thng.

C hi tr th ljn khi Gi-sp vng lnh cha, mt mnh ljn tm cc anh trong ng vng. Nh Ru-bn v Giu-a can ngn nn Gi-sp khng b git nhng b bn cho ngܩi Ma-i-an em qua -dp-t lm n l. Cuc ǩi ca Gi-sp gp nhiu hon nn v th thch, nhng ng vn trung tn vi Cha nn ܮc nhiu phܧc hnh. Cha cho ng lm ljn chc t tܧng ca triu nh -dp-t, tܧc v ny tng ng vi chc th tܧng, ch dܧi vua Pha-ra-n m thi.

Trong cuc i thoi vi cc anh, Gi-sp t ra l ngܩi rt khim nhܩng. ng khng coi s giu sang uy quyn hin nay l do ti sc ng to nn, nhng do c Cha Tri ban cho; s hon nn cng khng phi do m mu ca cc anh m c, nhng l do s sp ǥt ca c Cha Tri v ng l ngܩi ܮc chn Nj cu c gia nh ln dn -dp-t khi nn i. Thay v au kh, on gin cc anh, Gi-sp coi hon nn ca mnh l s th thch, rn luyn Nj ng ܮc ln ln trong c tin, l ngun phܧc hnh ch khng phi l hnh pht (Sng th k 45:7-8).

Gi-sp ܮc vua -dp-t tn trng v yu qu. Kinh Thnh cho thy ng xin iu g cng ܮc vua chp thun. ng kt hn vi con gi ca thy c thnh n, tn l ch-nt v sanh hai trai l Ma-na-se v p-ra-im.

Sng trn t khch l x th a thn, Gi-sp chu nhiu p lc v tn gio, chnh tr, phong tc..., nhng ng vn gi ܮc s trung tn vi c Cha Tri. V sau, Gi-sp em c gia nh ca cha v cc anh em mnh qua -dp-t chung sng Nj cng hܪng s giu sang sung sܧng. Chng nhng ng chin thng nhiu cm d, li cn l ngܩi Ƕ lܮng, khng gi lng th hn cc anh mnh.

Theo Phc Truyn lut l k 21:15-17, th con trܪng nam ܮc phn gia sn gp i. Tuy khng ni ra, nhng Gia-cp thc s ban cho Gi-sp quyn ny khi ng nhn hai con ca Gi-sp lm con v cho mi ngܩi mt phn gia ti ngang bng vi phn ca cc con ng (Sng th k 48:5-6). Vic ny gip cho Gi-sp tr thnh t ph ca hai chi phi Ma-na-se v p-ra-im. Gi-sp cng ܮc hܪng mt phn sn nghip ca cha v l phn tt nht (Sng th k 48:22).

V Gia-cp nhn hai con ca Gi-sp lm con ca mnh cho nn nܧc Y-s-ra-n tht ra gm c 13 chi phi. Nhng s 12 vn ܮc dng trong sut c Kinh Thnh khi ni v dng di dn Do-thi, Cha Jsus cng chn 12 mn , tܮng trng cho 12 ngܩi con ca Gia-cp. Khi Gi-su chia t Ca-na-an th chia 12 phn cho 12 chi phi, v chi phi L-vi ܮc chn Nj hu vic c Cha Tri nn ch c 48 thnh m thi. V sau, Khi huyn cng ch lit k c 12 chi phi ܮc ng n, v chi phi an khng ܮc ni ljn.

Sau y xin ni qua v chi phi Ma-na-se v p-ra-im, l hu t ca Gi-sp:

1.     Ma-na-se:

Ma-na-se c ngha l k lm cho ta qun, v s cho ǩi ca ng khin cho Gi-sp rt vui mng, qun i iu bun au trong qu kh (Sng th k 41:51). ng l con u lng ca Gi-sp nhng khi chc phܧc th Gia-cp li Nj tay tri ln u ng, ngܩi ng rng ng s phi thua em l p-ra-im.

Chi phi Ma-na-se, khi ri -dp-t, ch c 32.200 trng nin trn 20 tui nh trn ܮc, sau 40 nm trong ng vng, trܧc khi vo t Ca-na-an, tng ln 52.700 ngܩi (Dn s K 26:34). Chi phi ny ܮc chia cho phn t c hai bn sng Gi-anh. Mt na chi phi li pha ng sng Gi-anh cng chi phi Ru-bn v Gt. Mt na th v pha ty sng Gi-anh, thuc min bc ca chi phi p-ra-im. Khi vo ܮc Ca-na-an, chi phi Ma-na-se khng ui dn bn x m li sng ln ln vi h (Cc quan xt 1:27-28).

Chi phi Ma-na-se ܮc ni ting v lng dng cm v cung ng ܮc hai quan xt l Gh--n v Gip-th. Chi phi ny cng c cng gip vua a-vt tranh chin vi Sau-l (I S k 12:31, 37). Khi huyn 7:6 cng ni ljn chi phi ca Ma-na-se c 12.000 ngܩi ܮc ng n.

2. p-ra-im:

p-ra-im c ngha l hng vܮng bng hai, v khi sanh ng, Gi-sp ni rng: c Cha Tri lm cho ta ܮc hng vܮng trong x m ta b khn kh (Sng th k 41:52). Sau khi sanh sng x -dp-t hn 400 nm, chi phi ny c ܮc 40.500 trai tr nh trn ܮc, ln tu b th nh cn li 32.500 ngܩi. Chi phi p-ra-im ܮc chia cho phn t i ni trung b Palestine, pha bc gip vi chi phi Ma-na-se, pha nam l chi phi Bn-gia-min, ng l chi phi an, ty l chi phi Ma-na-se v Gt.

Chi phi p-ra-im v Ma-na-se lun c s tranh cnh nhau. Chi phi Ma-na-se c ܮc s ng nhng chi phi p-ra-im c ti ch huy, tr nn hng mnh v ng u phng bc, lm ng nghim li chc phܧc ca Gia-cp[17]: ... song th no em n cng s ln hn... (Sng th k 48:19). V sau khi nܧc Y-s-ra-n b chia i, chnh chi phi p-ra-im ng ra lnh o dn phng bc chng li anh em mnh thuc x Giu-a phng nam. Min bc do 10 chi phi kt hp li nn mang tn l Y-s-ra-n, v cng ܮc gi l p-ra-im (-sai 7:2, 5, 9, 17) chng t nh hܪng ca chi phi ny rt mnh. Gi-r-b-am, vua nܧc Y-s-ra-n, cng thuc chi phi p-ra-im. Chi phi ny cung ng rt nhiu ngܩi ti gii nh Gi-su, nh lnh o ti ba, ngܩi ni nghip Mi-se, n tin tri -b-ra, v cng l v n quan xt duy nht ca dn tc Y-s-ra-n v i tin tri Sa-mu-n, ng l ngܩi L-vi thuc dng di C-r nhng sng ni p-ra-im v nhp vo chi phi ny.

Chi phi p-ra-im khng trung tn vi Cha, khi xܧng vic th tܮng b vng lm cho c Cha Tri ni gin v Ngi tiu hy x Y-s-ra-n pha bc. Du vy, Cha vn yu thng dn ca Ngi v em h tr v Gi-ru-sa-lem sau mt thi gian di b lu y ti Ba-by-ln (I S k 9:1-2) v Khi huyn 7:8 cng ni ljn chi phi ca Gi-sp[18] c 12.000 ngܩi ܮc ng n.

Gi-sp sng ljn 110 tui, khi hp hi, trn tri l phi em hi ct ng v x m Cha ha ban cho dn Y-s-ra-n. S vic ny chng t thm mt ln na c tin st ca ng. V th, xc ng khng b chn trn t -dp-t nhng ܮc hon li Nj trong hm ljn 400 nm. V sau, khi ri Ai-cp, cc con chu ca Gi-sp gi ng li th vi t ph mnh, gi li nguyn ܧc ca ngܩi l em hi ct v Ca-na-an an tng ti Si-chem, thuc phn t ca chi phi p-ra-im (Xut -dp-t k 13:19; Gi-su 24:32).

Tin s Scofield ch thch v Gi-sp nh sau:

Du Kinh Thnh khng ghi Gi-sp l hnh bng ca ng Christ, nhng cuc ǩi ca hai ngܩi c nhiu im ging nhau ljn ni ta c th ni khng phi do s tnh c m c ܮc:

  1. Cha Jsus v Gi-sp NJu ܮc Cha yu thng mt cch ǥc bit (Sng th k 37:3; Ma-thi- 3:17; Ging 3:35; 5:20);
  2. Cha Jsus v Gi-sp NJu b anh em mnh ghen ght (Sng th k 37:4; Ging 15:25);
  3. Cha Jsus v Gi-sp NJu b anh em mnh chi b, du rt ng ܮc tn trng (Sng th k 37:8; Ma-thi- 21:37-39; Ging 15:24,25);
  4. Cha Jsus v Gi-sp NJu b anh em mnh m mu Nj git hi (Sng th k 37:18; Ma-thi- 26:3,4);
  5. Cc anh ca Gi-sp d khng tht s git ng nhng bn sang x khc cho bit tch, th cng nh git ng; cn ng Christ tht s b dn Do-thi treo ln thp t gi, nhng Ngi khc phc s cht v sng li (Sng th k 37:24; Ma-thi- 27:35-37);

6.     Cha Jsus v Gi-sp tr nn ngun phܧc cho dn ngoi. C hai yu thng dn ngoi v ܮc dn ngoi yu thng li. Gi-sp cܧi v ngoi bang, cn Cha Jsus lm chng Hi Thnh gm c dn ngoi (Sng th k 41:1-45; Cng v cc s 15:14; -ph-s 5:25-32);

7.     Ging nh Gi-sp khin anh em ha thun v phc tng mnh th ng Christ, khi Ngi tr li, cng s lm nh vy i vi anh em mnh l dn Do-thi (Sng th k 45:1-15; Phc truyn lut l k 30:1-10; -s 2:14-18; R-ma 11:1, 15, 25, 26).

Thm vo , khi džc li cu nguyn ca c Cha Jsus trong gi pht cui cng v trn thp t gi: Ly Cha, nu Cha mun, xin ct chn ny khi ti! Du vy, xin Cha ܮc nn hoc Ly Cha, xin tha cho h, v h khng bit mnh lm iu g. Chng ta cm thng tm trng ca Gi-sp khi ng b cc anh m hi. D khng mun, nhng ng chp nhn nghch cnh theo Cha v Ƕ lܮng tha th v h khng bit iu h lm.

Gio s Cadman kt lun v cuc ǩi ca Gi-sp nh sau:

T cc t ph ܮc chp trong Kinh Thnh, Gi-sp gi mt ch ng ring bit. ng l ngܩi gng mu c ǩi sng gn nh trn vn. Cng ging nh ng Christ, khi Ngi ljn th gian, c mt ǩi sng hon ton, khng phm ti, Nj lm gng cho c c nhn noi theo. Gi-sp bit quyt nh lm nhng iu phi, lm trn nhng trng trch ܮc giao ph. ng bit t ch trong thun cnh cng nh nghch cnh. ng c lng Ƕ lܮng, v tha nhng cng rt cng bnh chnh trc. ng rt kin nhn khi gp cc th thch au bun, d cm thng v thng xt ngܩi khc. ng nu gng sng v s hiu tho v iu cao p hn c l vn gi ܮc lng tin knh c Cha Tri trong sut cuc ǩi thng trm ca ng. Kinh Thnh khng chp rng ng l hnh bng ca ng Christ nhng trong sut c Kinh Thnh khng nhn vt no c ǩi sng v vic lm trn vn hn ng. Chng nhng ng tha ti m cn gii cu nhng ngܩi m mu hi mnh. Cng ging nh Cu Cha Jsus, mi ngܩi NJu phi ljn cng ng Nj ܮc cu gip cho khi cht.

 

12. Bn-gia-min.

Bn-gia-min l con trai t ca Gia-cp v Ra-chn. ng l ngܩi duy nht trong cc anh em ܮc sanh ra trn phn t ha l t Ca-na-an. Vic sanh n ng rt kh khn, khin Ra-chn au ǧn v trt linh hn. Trong cn hp hi, b ǥt tn cho ng l B-n-ni ngha l con trai ca s au ǧn ti (Sng th k 35:16-18). V sau Gia-cp ǰi tn li l Bn-gia-min, tc: con trai ca tay hu.

C ba ngܩi ܮc Gia-cp yu thng hn ht trong ǩi ng l Ra-chn, Gi-sp v Bn-gia-min. Sau khi Ra-chn qua ǩi, Gi-sp b mt tch, ch cn li Bn-gia-min, nn ng thng yu ngܩi con t ny nh mng sng mnh. Lc Gi-sp[19] i Bn-gia-min phi theo cc anh qua -dp-t, Gia-cp ni ln nhng li rt thng kh: con t cha s chng i vi cc con u; v anh n cht ri, ch cn mt mnh n m thi. Nu c iu chi ri ro xy ra cho n lc dc ܩng, tc nhin cc con lm cho k tc bc ny phi au lng xt d xung m ph (Sng th k 42:38). V khi Gi-sp mun cm gi Bn-gia-min li -dp-t, Giu-a ni cng Gi-sp rng: Cha thng em t ti lm ljn LJi hai linh hn khng kht nhau; nu by gi, khi ti tr v ni k ti t cha, l cha ti, m khng c em t , th khi va thy con t khng cn na, chc ngܩi s cht (Sng th k 43:30-31). Cc anh cng rt yu thng Bn-gia-min, c l v n nn ti gy ra cho Gi-sp khin cha gi au bun su kh. Lc Gia-cp khng chu cho Bn-gia-min qua -dp-t th Ru-bn em hai con trai ca mnh Nj lm bo m s em em v bnh yn v s. Khi Gi-sp i bt Bn-gia-min th Giu-a t nguyn xin li thay cho Bn-gia-min Nj lm ti mi cho ngܩi. Vy cuc ǩi ca Bn-gia-min rt sung sܧng hnh phc, ܮc p trong tnh yu thng che ch ca cha ln cc anh, ch khng phi nh Gi-sp sng trong s ǡng cay ganh ght ca cc anh mnh.

Khi ljn -dp-t, Bn-gia-min em theo 10 ngܩi con (Sng th k 46:21), lc ri x chi phi ny ܮc 35.400 trai trng, ln tu b th nh tng ln 45.600 ngܩi (Dn s K 1:37; 26:41, trong thi vua a-vt c ljn 59.434 ngܩi (I S-k 7:6-12). Chi phi ny ܮc tha hܪng phn t nm v pha ty h lu sng Gi-anh, trn c chi phi p-ra-im, dܧi c Giu-a, gm cc thnh Gi-ri-c, Gi-ru-sa-lem... v sau Gi-ru-sa-lem thuc x Giu-a.

Khi chc phܧc, Gia-cp ni tin tri: Bn-gia-min l mt con ch si hay cu x; ban mai i nh cht mi, chiu phn chia mi ܮc (Sng th k 49:27) c l ch v tng lai ca Bn-gia-min ܮc hܪng sn nghip nhm ch t kh cng, dn bn x rt mnh m v hung d, kh chinh phc. V vy nn phi chinh chin nhiu Nj gi phn t ca mnh.

Trong thi Cc quan xt xy ra mt bin c au bun cho chi phi ny. Ngܩi Bn-gia-min che ch cho k gian phm ti, nn b cc chi phi Y-s-ra-n hp li trng tr. Cuc tranh chin ny lm cho chi phi Bn-gia-min gn tuyt chng, ch cn li 600 trai trng (Cc quan xt 20:47). V sau, dn Y-s-ra-n ngh li n nn nn bt con gi ca thnh Gia-be, thuc x Ga-la-t cho cc ngܩi ny lm v nhng vn cha , nn dy h i bt thm cc con gi ca thnh Si-l, thuc chi phi Np-ta-li cho s 600 ngܩi (Cc quan xt 21:10; 19-23).

Chi phi Bn-gia-min c rt nhiu ngܩi ti gii nh tin tri Gi-r-mi, vua Sau-l (v vua u tin ca Y-s-ra-n), s Phao-l. Mc du chi phi ny lc u theo gip con ca vua Sau-l l ch-b-st Nj chng li vua a-vt, (II Sa-mu-n 2:8-10), nhng v sau th tr li gip nh a-vt. n khi t nܧc b chia i, h vn trung thnh vi chi phi Giu-a. Khi huyn 7:8 ni chi phi Bn-gia-min c 12.000 ngܩi ܮc ng n.

 

VI. Kt Lun

c Cha Tri c mt chng trnh cu chuc cho loi ngܩi. Cu chuyn v tuyn dn ca Cha cng nm trong chng trnh ny. Bi hc v dn Y-s-ra-n cho chng ta thy tin trnh ca C c nhn t lc ܮc chn, tri qua cc u tranh Nj thot khi vng n l ca ti li, v cui cng bܧc chn vo t ha (Thin ng).

c Cha Tri l thnh tn, d rng mi ngܩi NJu bt ton, c nhiu khuyt im, lm cho Cha bun phin. Ngi nh mt ngܩi Cha hin t lun lun trng ch con mnh tr li. Cc li Ngi phn sau khi A-am v -va phm ti, giao ܧc u tin ca Ngi vi loi ngܩi sau cn i hng thy, giao ܧc ca Ngi vi p-ra-ham, cc li ni tin tri qua s chc phܧc ca Y-sc, Gia-cp, Mi-se, ܮc ng nghim mt cch l lng. Mc du nhn loi, nh mt a con ng ngnh, ht ln ny ljn ln khc tip tc lm tri thnh ca Ngi, nhng c Cha Tri y tnh yu thng vn ang dang rng cnh tay ra Nj n tip nhng ngܩi con lc li. Nh trong lch s 12 chi phi Y-s-ra-n, Thܮng c nhng tr li siu nhin trong hon cnh m loi ngܩi chng ta cho l v vng. Chng ta hy lng nghe li phn ca Ngi, c gng lm p Ngi Nj thy s k diu trong tin trnh lm con Thin Cha.

 

Hng Mai

Ma H 1999

 

=====================================================

 

 


Ph bn

 

Bn 12 chi phi Y-s-ra-n

 

a gii ca cc chi phi khc nhau ty theo ti liu,

v qu xa v cc di tch khng c nhiu, nn ranh gii trong bn ny ch c tnh cch tܮng trng m thi. Chi phi L-vi khng ܮc chia t, h ch nhn lnh 48 thnh, trong c 6 thnh n nu (chm ln).

 

 

 

 

==================================

 

 

Cc Bn Tm Tt

Dng Di Ca Mܩi Hai Chi Phi Y-s-ra-n

 

Ch thch: Ch m: Dng di vua a-vt v Cha Jsus.

Ch xanh nghin: Ch v phi n, v (l mt) hay con gi (l tri).

Mi l mt ǩi, t cha ti con.

 

Hu t A-am

 

A-am

Ca-in

H-nc

Y-rt

M-hu-da-n

L-mc A-a

Sila

Gia-banh v Giu-banh

Tu-banh-Ca-in v Na-a-ma

-va

A-bn

 

St

-nt

K-nan

Ma-ha-ha-le

Gi-rt

H-nc

M-tu-s-la

L-mc

N-

 

===========================

 

Hu T N-

 

 

-lam

 

 

A-su-r

 

 

A-bc-st

S-lch

H-be

B-lc

Gic-tan1

R-hu

S-rc

Na-c

Tha-r

p-ra-ham

Na-c2

Ha-ran3

 

Sem

Lt

 

 

A-ram

U-x, Hu-l, Gh-te, Mch

N-

 

Cc

S-ba

Ha-vi-la

Sp-ta

Ra--ma (Ra--ma sanh S-ba v -an)

Sp-t-ca

Nim-rt (ngܩi cm u vic xy thp Ba-bn v thnh Ba-by-ln)

 

Cham

Mch ra-im.

 

 

Pht.

 

 

Ca-na-an.

 

 

G-me.

ch-k-na, Ri-pht, T-ga-ma.

 

 

Ma-gc.

 

 

Ma-ai.

 

Gia-pht

Gia-van

-li-sa, Ta-r-si, Kt-tim, -a-nim.

 

 

Tu-banh.

 

 

M-sic.

 

 

Ti-ra.

 

==========================

 

Hu T Ca p-ra-ham

 

A-ga

ch-ma-n

1.       N-ba-git

2.       K-a

3.       t-b-n

4.       Mi-b-sam

5.       Mch-ma

6.       u-ma

7.       Ma-sa

8.       Ha-a

9.       Th-ma

10.    Gi-thu

11.    Na-phch

12.    Kt-ma

 

 

 

-sau

A-a4

-li-pha5

 

 

 

Bch-mt6

R-u-n7

 

 

 

-h-li-ba-ma8

Gi-c, Gia-lam, C-ra

 

 

 

Giu-ch

Khng thy c con

Tha-r

p-ra-ham

Sa-ra

 

Y-sc

R-be-ca

Gia-cp9

L-a

1.     Ru-bn

2. Si-m-n

3.     L-vi

4. Giu-a

9.     Y-sa-ca

10. Sa-bu-ln

 

 

 

Bi-la

(nng hu ca Ra-chn)

  1. an
  2. Np-ta-li

 

 

 

Xinh-ba

(nng hu ca L-a)

  1. Gt
  2. A-se

 

 

 

Ra-chn

  1. Gi-sp
  2. Bn-gia-min

 

K-tu-ra

Xim-ram, Gic-chan, M-an, Ma-i-an, Dch-bc, Su-ch.

 

 

t-x

 

 

 

 

Bu-x

 

 

 

 

K-mu-n

 

 

 

Na-c10

K-st

 

 

 

Minh-ca

Ha-x

 

 

 

 

Phin-t

A-ram

 

 

 

Dt-lp

 

 

 

 

B-tu-n

La-ban

R-be-ca

L-a v Ra-chn.(Hai con ca La-ban, v ca Gia-cp)

 

Ha-ran

Lt, Dch-ca, Minh-ca (Minh-ca ly bc mnh l Na-c)

 

============================

 

Mܩi Hai Chi Phi Y-s-ra-n

Ru-bn

H-nc, Pha-lu, Ht-rn v Ct-mi.

Si-m-n

Gi-mu-n, Gia-min, -ht, Gia-kin, X-ha v Sau-l.

 

Ght-sn

Lp-ni

Gia-ht

Xim-ma

Gi-a

Y-

X-ra

Gi-a-trai

 

 

Si-m-i (y)

 

 

 

 

Na-p (cht v dng la l)

 

 

 

A-rn

A-bi-hu (cht v dng la l)

 

 

 

-li-s-ba

-l-a-sa

Phi-n-a

A-bi-sua

Bu-ki

U-xi...

 

 

Am-ram

 

Y-tha-ma (thy t l v cai qun NJn tm)

 

 

Gi-k-bt

Mi-se

Ght-sn

S-bu-n, Gi-na-than

 

 

(c ca Am-ram)

S-ph-ra

-li--xe

R-ha-bia

L-vi

 

 

Mi-ri-am Hu-r (chng ca Mi-ri-am)

 

 

 

 

t-si

n-ca-na

-bi-a-sp

t-si

Ta-ht... Sa-mu-n

 

 

 

C-r

n-ca-na

 

K-ht

Dt-s-ha

 

A-bi-a-sp

 

 

 

N-pht

 

 

 

Xic-ri

 

 

Hp-rn

 

 

 

 

Mi-sa-n

 

 

U-xi-n

n-sa-phan (ngܩi gn gi hm giao ܧc v cc vt trong n thnh)

 

 

 

St-ri

 

 

Mc(h)-li

-l-a-sa

 

M-ra-ri

 

Kch

Gi-rc-m-n

 

 

Mu-si

Mc(h)-li, -e, Gi-r-mt

Giu-a

S-la

Ph-rt

X-rch

Ht-rn

Ram

A-mi-na-p

Na-ha-sn

Sanh-mn

B-

-bt

Y-sai

a-vt

an

Hu-sim

Np-ta-li

Git-s-n, Gu-ni, Dt-se v Si-lem

Gt

Xi-phi-n, Ha-ghi, Su-ni, t-bn, -ri, A-r-i v A-r-li

A-se

Di-ma (Dim-na), Dch-v, Dch-vi, B-ri-a, S-rch.

Y-sa-ca

Th-la, Phu-va, Gip v Sim-rn

Sa-bu-ln

S-rt, -ln, Gia-l-n.

i-na

 

Gi-sp

p-ra-im

 

Ma-na-se

Bn-gia-min

B-la, B-k, ch-bn, Gi-ra, Na-a-man, -hi, R-s, Mp-bim, Hp-bip v A-rt

Tn ca cc nhn vt trong bn trn y c th hi khc nhau ty sch v on trong Kinh Thnh, v nhiu ngܩi c 2 tn.

Thi gian t Dn s K ljn S k l 1.000 nm, v v ch Hy-b-lai khng c ph m nn d b sai trt khi chp i chp li.

Cng c th l do nhng li lm ca ngܩi sao li, h c th chp sai.

 



[1] H-nc hܪng th ܮc 365 tui th ܮc c Cha Tri tip ngܩi i. ng v tin tri -li l hai ngܩi duy nht trong Kinh Thnh khng phi qua s cht.

[2] M-tu-s-la l ngܩi sng lu nht trong Kinh Thnh: ng hܪng th ܮc 969 tui.

[3] Ba-bn c ngha l ln xn.

[4] Lc u La-ban khng c con trai, nn Ra-chn phi chn chin ngoi ng cn L-a c l v mt yu nn ܮc nh (Sng th k 29:9, 16-17), ng ra vic chn chin phi do con trai m trch. V sau, "Gia-cp ܮc nghe cc con La-ban ni rng: Gia-cp ly ht gia ti cha ta v nh ca cha ta, nn mi ܮc giu c dܩng y", Sng th k 31:1. "Cc con La-ban" y phi l con trai, v L-a v Ra-chn l v ca Gia-cp.

[5] Si-l c ngha l bnh an, "ng Si-l" y ch v ng M-si, Cha Bnh An (-sai 9:5).

[6] "ng Chn chin, l ca Y-s-ra-n" m Gia-cp ni ljn ni y l c Cha Jsus Christ.

[7] Trong L-vi k 10:1-2 c ni ljn 2 con ca A-rn b mt ngn la t c Gi-h-va le ra nut tiu h v h dng mt th la l trܧc mt c Gi-h-va. Ci cht ca 2 con A-rn v 250 ngܩi dng l hng rt ging nhau, d rng 2 con A-rn c quyn dng t l nhng h dng khng ng cch, cn 250 ngܩi trn khng phi l thy t l nn h phm trng ti dm dng l hng tri vi mng lnh ca c Cha Tri.

[8] Php ct b l mt l rt quan trng, n tܮng trng cho s giao ܧc ca c Cha Tri vi dn Ngi, k c ngܩi ngoi. T khi lp giao ܧc vi p-ra-ham, c Cha Tri truyn dy dn Ngi v ngܩi ngoi ban trong nh lm php ct b (Sng th k 17: 10-12). Xut -dp-t k 12:48-49 cho bit khi khch ngoi ban chu php ct b, h c th d l Vܮt qua, ܮc hܪng quyn li ca tuyn dn.

[9] -x-chi-n on 48 ni v s chia t mi: V pha bc ca x l cc phn t thuc chi phi an, A-se, Np-ta-li, Ma-na-se, p-ra-im, Ru-bn v Giu-a. Chnh gia l phn t thnh dnh cho cc thy t l (ni thnh ca c Gi-h-va s chnh gia), cho ngܩi L-vi, cho vua v thnh ph. V pha nam l phn t thuc chi phi Bn-gia-min, Si-m-n, Y-sa-ca, Sa-bu-ln v Gt. Thnh ph hay thnh Gi-ru-sa-lem mi ܮc gi l thnh "c Gi-h-va " gm 12 ca mang tn 12 ngܩi con ca Gia-cp.

[10] Ga-la-t l phn t c nhiu ni i pha ng sng Gi-anh t bin Ga-li-l ljn Bin Cht. y l vng cao nguyn rng ln, thun tin cho vic chn nui v c nhiu sn vt.

[11] Ph-rt (hay Pha-rt) sanh Ht-rn, Ht-rn sanh Ram, Ram sanh A-mi-na-p, A-mi-na-p sanh Na-ha-sn, Na-ha-sn sanh Sanh-mn, Sanh-mn sanh B-, B- sanh -bt, -bt sanh Y-sai, Y-sai sanh a-vt, (Ru-t 4:18-22) v t vua a-vt Cu Cha Jsus ra ǩi.

[12] Ca-lp ngܩi K-nt (c l l K-n-st: theo bn ting M l Kenezite v trong Kinh Thnh T in, gio s Cadman cho rng Ca-lp v t-ni-n l ngܩi K-n-st) l dn ngoi (Dn s K 32:12), ng l thm t i din chi phi Giu-a cng 11 ngܩi khc ܮc chn t mi chi phi vo d thm t ha. Trong khi cc thm t khc (ngoi tr Gi-su) lo s thi lui, ng ni: "Chng ta hy i ln v chim x i, v chng ta thng hn ܮc" (Dn s K 13:30). Khi vo Ca-na-an, ng ܮc lm quan trܪng, gip vic chia t cho cc chi phi. Nh vy trong ǩi Cu Чc, Ca-lp l ngܩi gng mu v s thng xt ca Cha i vi dn ngoi.

[13] t-ni-n l con ca K-na, K-na l em Ca-lp (Cc quan xt 1:13). Vy t-ni-n cng l ngܩi K-n-st nh Ca-lp, ng chim ܮc thnh Ki-ri-t-S-phe nn ܮc Ca-lp g con gi mnh l [13]c-sa cho. Cha dng mt ngܩi gc ngoi bang lm quan xt u tin cho tuyn dn ca Ngi.

[14] Theo lut php ca Cha, thy t l phi l hu t ca A-rn.

[15] Sng pha bc ǰ vo bin Ga-li-l cng c tn l sng Gi-anh.

[16] Cha ca Giu-a ch-ca-ri-t l Si-mn ch-ca-ri-t. Ch ch-ca-ri-t y theo ting Hy-b-lai (Ish Kerioth) c ngha l ngܩi t K-ri-t, mt thnh v pha nam x Giu-a.

[17] c Cha Tri chn ngܩi con th Gia-cp, ngܩi con th p-ra-im v Ph-rt, t ph ca vua a-vt, c th ni l con th v ngܩi anh l S-rch a tay ra trܧc (Sng th k 38:27-30). Nhiu ngܩi t hi sao Ngi khng dng con trܪng nam? iu ny tht kh m gii thch, chng ta ch bit Thܮng lj c ton quyn t tr, Ngi c th vܮt qua cc thng l v Ngi l ng to ha.

[18] Khi huyn khng dng tn chi phi p-ra-im c l v vic th hnh tܮng ca ngܩi p-ra-im. Tuy rng chi phi Gi-sp c ngha l chi phi p-ra-im v Gi-sp c 2 ngܩi con v chi phi Ma-na-se c 12.000 ngܩi ܮc ng n th chi phi Gi-sp phi l chi phi p-ra-im.

[19] Lc ny cc anh cha nhn bit Gi-sp l t tܧng -dp-t.

1 Gic-tan c 13 ngܩi con, xin xem Sng th k 10:26-29.

2 Na-c ly v l Minh-ca, con ca Ha-ran tc l chu mnh. Con ca Na-c l t-x, Bu-x, K-mu-n, K-st, Ha-x, Phin-t, St-lp v B-tu-n. B-tu-n sanh La-ban (cha v ca Gia-cp) v R-be-ca (v ca Y-sc). Na-c cn c ngܩi v nh tn l R-u-ma, nng sanh T-ba, Ga-ham, Ta-hch v Ma-a-ca.

3 Ha-ran sanh Lt, Minh-ca (v Ha-ran) v Dch-ca.

4 A-a l con gi ca -ln, ngܩi H-tt. Tn trܧc ca b cng l Bch-mt.

5 -li-pha sanh Th-ma (Th-man), -ma, X-ph, Ga-tham, K-na v A-ma-lc (A-ma-lc l con ca v l Thim-na) h NJu l cc trܪng tc sanh ti x -m.

6 Con gi ca ch-ma-n, em ca N-ba-git. B cng cn ܮc gi l Ma-ha-lt (Sng th k 28:9).

7 R-u-n sanh Na-ht, X-rch, Sam-ma, Mch-xa. h NJu l cc trܪng tc sanh ti x -m.

8 -h-li-ba-ma, con gi A-na, chu ngoi ca Xi-b-n, ngܩi H-vt.

9 L-a v Ra-chn l con ca La-ban, cu ca Gia-cp (R-be-ca, m ca Gia-cp l em ca La-ban).

10 Na-c ly chu mnh l Minh-ca.